Tiṃsatima pariccheda
Dhātugabbharacano
1.
Vanditvāna
‘‘Yāvacetiyaniṭṭhānā, bhikkhaṃ gaṇhatha me’’iti.
2.
Saṅgho taṃ nādhivāsesi, anupubbena so pana;
Yāvanto yāva sattāhaṃ, sattāhamadhivāsanaṃ.
3.
Alattho’paḍḍhabhikkhūhi, te laddhā sumano’va so;
Aṭṭhārasasu ṭhānesu, thūpaṭhānasamantato.
4.
Maṇḍape kārayitvāna, mahādānaṃ pavattayi;
Satthāhaṃ tattha saṅghassa, tato saṅghaṃ vissajjayi.
5.
Tato bheriṃ carāpetvā, iṭṭhakā vaḍḍhakī lahuṃ;
Sannipātesi te āsuṃ, pañcamattasatāni hi.
6.
Kathaṃ karissasi ne’ko, pucchito āha bhūpati;
‘‘Pessiyānaṃ sataṃ laddhā, paṃsūnaṃ sakaṭaṃ ahaṃ.
7.
Khepayissāmi ekkā’haṃ, taṃ rājā paṭibāhayi;
Tato upaḍḍhupaḍḍhañca, paṃsū dve ammaṇāni ca.
8.
Āhaṃsu rājā paṭibāhi, caturo tepi vaḍḍhakī;
Atheko paṇḍito byatto, vaḍḍhakī āha bhūpatiṃ.
9.
‘‘Udukkhale koṭṭayitvā, ahaṃ suppehi vaṭṭitaṃ;
Piṃsāpayitvā nisade, etaṃ paṃsūnamammaṇaṃ.
10.
Iti vutto anuññāsi, tiṇādinetthano siyuṃ;
Cetiyamhīti bhūmindo, indatulyaparakkamo.
11.
‘‘Kaṃ saṇṭhānaṃ cetiyaṃ taṃ, karissasi tuvaṃ iti;
Pucchitaṃ taṃkhaṇaṃyeva, vissakammo tamāvisi.
12.
Sovaṇṇapātiṃ to yassa, purāpetvāva vaḍḍhakī;
Pāṇinā vārimādāya, vāripiṭṭhiyamāhanī.
13.
Phalika
Āhī’disaṃ karissati, tussitvāna’ssa bhūpati.
14.
Sahassagghaṃ vatthayugaṃ, tathā’laṅkāra pādukā;
Kahāpanāni dvādasa-sahassāni ca dāpapi.
15.
‘‘Iṭṭhakā āhārāpessaṃ, apīḷento kathaṃ nare’’;
Iti rājā vicintesi, rattiṃñatvāna taṃ marū.
16.
Cetiyassa catuddhāre, āharitvāna iṭṭhakā;
Rattiṃ rattiṃ ṭhapayiṃsu, ekekāhapahonakā.
17.
Taṃ sutvā sumanorājā, cetiye kammamārabhi;
Amūlamettha kammañca, na kātabbanti ñāpayi.
18.
Ekekasmiṃ duvārasmiṃ, ṭhapāpesi kahāpaṇe;
Soḷasasatasahassāni, vatthānisu bahūni ca.
19.
Vividhañca alaṅkāraṃ, khajjaṃbhojjaṃ sapānakaṃ;
Gandhamālāguḷādica, mukhavāsakapañcakaṃ.
20.
‘‘Yathārucitaṃ gaṇhantu, kammaṃ katvā yathāruciṃ;
Te tatheva apekkhitvā, adaṃsu rājakammikā.
21.
Thūpakammasahāyattaṃ, eko bhikkhunikāmayaṃ;
Mattikāpiṇḍamādāya, attanā abhisaṅkhataṃ.
22.
Gantvāna cetiyaṭṭhānaṃ, vaḍḍhetvā rājakammike;
Adāsi taṃ vaḍḍhakissa, gaṇhantoyeva jāniso.
23.
Tassā kāraṃ viditvāna, tatthāhosi kutūhalaṃ;
Kamena rājā sutvāna, āgato pucchi vaḍḍhakī.
24.
Deva ekena hatthena, pupphānā’dāya bhikkhavo;
Ekena mattikāpiṇḍaṃ, denti mayhaṃ ahaṃ pana.
25.
Ayaṃ āgantuko bhikkhu, ayaṃ nevāsiko iti;
Jānāminevā’ti vaco, sutvā rājāsamappayi.
26.
Ekobalatthaṃ dassetuṃ, mattikā dāyakaṃ yatiṃ;
So balatassa dassesi, so taṃ rañño nivedayi.
27.
Jātimakulakumbheso
Ṭhapāpetvā balatthena, rājā dāpesi bhikkhuno.
28.
Ajānitvā pūjayitvā, ṭhitasse’tassa bhikkhuno;
Balattho taṃ nivedesi, tadā taṃ jāni so yati.
29.
Kelivāte janapade, piyaṅgallanivāsiko;
Thero cetiyakammasmiṃ, sahāyattaṃ nikāmayaṃ.
30.
Tassitthikāvaḍḍhakissa, ñātako idha āgato;
Tassiṭṭhikā samattena, ñāto katvāna iṭṭhakaṃ.
31.
Kammiyevaḍḍhayitvāna, vaḍḍhakissa adāsitaṃ;
So taṃ tattha niyojesi, kolāhalamahosi ca.
32.
Rājā sutvāva’ taṃ āha, ‘‘ñātuṃ sakkā tamiṭṭhikaṃ’’;
Jānantopi na sakkāti, rājānaṃ āha vaḍḍhakī.
33.
‘‘Jānāsi taṃ tvaṃ theraṃti’’,
Vutto āmā’’ti bhāsito;
Taṃ ñāpanatthaṃ appesi,
Balatthaṃ tassa tūpati.
34.
Balattho tena taṃ ñatvā, rājānuññāyupāgato;
Kaṭṭhahālapariveṇe, theraṃ passiya mantiya.
35.
Therassa magamanāhañca, gatiṭhānañca jāniya;
‘‘Tumhehi saha gacchāmi, sakaṃ gāmaṃ’’nti bhāsiya.
36.
Rañño sabbaṃ nivedesi, rājā tassa adāpayi;
Vatthayugaṃ sahassagghaṃ, mahagghaṃ rattakambalaṃ.
37.
Sāmaṇake parikkhāre, bahuke sakkharampi ca;
Sugandha telanāḷiñca, dāpetvā anusāsitaṃ.
38.
Therena saha gantvā so, dissante piyagallake;
Theraṃ sītāya chāyāya, sodakāya nisīdiya.
39.
Sakkharapāṇakaṃ datvā, pāde telena makkhiya;
Upāhanāni yojetvā, parikkhāre upānayi.
40.
Kulūpagassa
Vatthayugaṃtu puttassa, sabbe tāni dadāmi vo.
41.
Iti vatvāna datvā te, gahetvā gacchato pana;
Vanditvā rājavacasā, rañño sandesamāha so.
42.
Mahāthūpe kayiramāne, satiyākammakārakā;
Anekasaṅkhāhi janā, pasannā sugatiṃ gatā.
43.
Cittappasādamattena, sugate gatiuttamā;
Labbhatīti viditvāna, thūpapūjaṃ kare budho.
44.
Ettheva bhatiyā kammaṃ, karitvā itthiyo duve;
Tāvatiṃsamhi nibbattā, mahāthūpamhi niṭṭhite.
45.
Āvajjitvā pubbakammaṃ, diṭṭhakammaphalā ubho;
Gandhamālā’diyitvāna, thūpaṃ pūjetumāgatā.
46.
Gandhamālāhi pūjetvā, cetiyaṃ abhivandisuṃ;
Tasmiṃ khaṇe bhātivaṅka-vāsī thero mahāsivo.
47.
Rattibhāge mahāthūpaṃ, vandissāmīti āgato;
Tādisvāna mahāsatta-paṇṇirukkhama passito.
48.
Adassayitvā attānaṃ, passaṃ sampattimabbhutaṃ;
Ṭhatvā tāsaṃ vandanāya, pariyosāne apucchitaṃ.
49.
‘‘Bhāsate sakalo dīpo,
Dehobhāsena vo idha;
Kinnukammaṃ karitvāna,
Devalokaṃ ito gatā.
50.
Mahāthūpe kataṃ kammaṃ, tassa āhaṃsu devatā;
Evaṃ tathāgate heva, pasādo hi mahapphalo.
51.
Pupphadhānattayaṃ thūpe, iṭṭhikāhi citaṃ citaṃ;
Samaṃ pathaviyā katvā, iddhimanto’va sīdayuṃ.
52.
Nava vāre citaṃ sabbaṃ, evaṃ osīdayiṃsu te;
Atha rājā bhikkhusaṅgha-sannipāta makārayi.
53.
Tatthāsītisahassāni
Rājā saṅghamupāgamma, pūjetvā abhivandiya.
54.
Iṭṭhakosidanehetuṃ, pucchi saṅgho viyākari;
‘‘No sīdanatthaṃ thūpassa, iddhimantehi bhikkhūhi.
55.
Kataṃ etaṃ mahārāja, na idāni karissate;
Aññathattamakatvā taṃ, mahāthūpaṃ samāpaya.
56.
Taṃ sutvā sumano rājā, thūpakammamakārayi;
Pupphādhānesu dasasu, iṭṭhikā dasakoṭiyo.
57.
Bhikkhusaṅgho sāmaṇere, uttaraṃ sumanampi ca;
‘‘Cebhiya dhātugabbhatthaṃ, pāsāṇe meghavaṇṇake.
58.
Āharathā’’ti yojesi, te gantvā uttaraṃ kuruṃ;
Asīti ratanāyāma, vitthāre ravibhāsure.
59.
Aṭṭhaṅgulāni bahale, gaṇṭhipupphanibhe subhe;
Chameghavaṇṇapāsāṇe, āhariṃsu khaṇetato.
60.
Pupphadhānassa upari, majjhe ekaṃ nipātiya;
Catupassamhi caturo, mañjūsaṃ viya yojiya.
61.
Ekaṃ pidhānakatthāya, disābhāge puratthime;
Adassanaṃ karitvā te, ṭhapayiṃsu mahiddhikā.
62.
Majjhamhi dhātugabbhassa, tassa rājā akārayi;
Ratanamayaṃ bodhirukkhaṃ, sabbākāramanoramaṃ.
63.
Aṭṭhārasa rataniko, khandho sākhāssa pañca ca;
Pavālamayamūlo so, indanīle patiṭṭhito.
64.
Susuddharajatakkhandho, maṇipattehi sobhito;
Hemamayapaṇḍupatta, phalo pavāḷaaṅkuro.
65.
Atha maṅgalikā tassa, khandhe pupphalatāpi ca;
Catuppadānaṃ pantīdha, haṃsapanti ca sobhanā.
66.
Uddhaṃ cāruvitānante, muttā kiṃ kiṇijālakā;
Suvaṇṇa ghaṇṭāpantīdha, dāmāni ca tahiṃ tahiṃ.
67.
Vitāna
Navasata sahassaggho, eke ko asilambito.
68.
Ravicandatāra rūpāni, nānāpadumakāni ca;
Ratanehi katāneva, dhitāne appitāna’yuṃ.
69.
Aṭṭhuttarasahassāni, vattāni vividhāni ca;
Mahagghanānāraṅgāni, vitāne lambitāna’yuṃ.
70.
Bodhiṃ parikkhipitvāna, nānāratanavedikā;
Mahāmalaka muttāhi, santhāretu tadantare.
71.
Nānāratana pupphānaṃ, catugandhūdakassa ca;
Puṇṇā puṇṇaghaṭapanti, bodhimūle katāna’yuṃ.
72.
Bodhi pācina paññatte, pallaṅkekoṭiagghake;
Sovaṇṇa buddhapaṭimaṃ, nisīdāpesi bhāsuraṃ.
73.
Sarīrāvayavātassā, paṭimāya yathārahaṃ;
Nānāvaṇṇehi ratanehi, katā surucirā ahuṃ.
74.
Mahābrahmā ṭhito tattha, rājatacchatta dhārako;
Vijayuttarasaṅkhena, sakko ca abhisekado.
75.
Viṇāhattho pañcasikho, kāḷanāgo sanāṭiko;
Sahassahattho māro ca, sahattīsaha kiṃkaro.
76.
Pācinapallaṅkanibhā, tīsu sesadisāsu ca;
Koṭikoṭidhanagghā ca, pallaṅkā atthatā ahuṃ.
77.
Bodhiṃ ussisake katvā, nānāratanamaṇḍitaṃ;
Koṭi dhanagghakaṃyeva, paññattaṃ sayanaṃ ahu.
78.
Sattasattāha ṭhānesu, tattha tattha yathārahaṃ;
Adhikāre akāresi, brahmayācanameva ca.
79.
Dhammacakkappavattañca, yasapabbajanampi ca;
Bhaddavaggiya pabbajjaṃ, jaṭilānaṃ damanampi ca.
80.
Bimbisārāgamañcāpi
Veḷuvanassagahanaṃ, asītisāvake tathā.
81.
Kapila vatthugamanaṃ, tathā ratana caṅkamaṃ;
Rāhulānandapabbajjaṃ, gahaṇaṃ jetavanassa ca.
82.
Ambamūle pāṭihīraṃ, tāvatiṃsamhi desanaṃ;
Devorohaṇapāṭihīraṃ, therapañhasamāgamaṃ.
83.
Mahāsamaya suttantaṃ, rāhulovādamevaca;
Mahāmaṅgalasuttañca, dhanapālasamāgamaṃ.
84.
Āḷavakaṅgulimāla, apalāladamanampi ca;
Pārāyanakasamitiṃ, āyuvossajjanaṃ tathā.
85.
Sūkaramaddavaggāhaṃ, siṅgīvaṇṇayugassa ca;
Pasannodakapānañca, parinibbāna meva ca.
86.
Devamanussa paridevaṃ, therena pādavandanaṃ;
Dahanaṃ agginibbānaṃ, tattha sakkāra meva ca.
87.
Dhātuvitaṅga doṇena, pasādajanakāni ca;
Yebhuyyena akāresi, jātakāni sujātimā.
88.
Vessantara jātakantu, vitthārena akārayi;
Kusināpurato yāva, bodhimanti tatheva ca.
89.
Catuddisaṃ te cattāro, mahārājā ṭhitā ahuṃ;
Tettiṃsadeva puttā ca, bāttiṃsa ca kumāriyo.
90.
Yakkhasenāpatiaṭṭha, vīsati ca tato pari;
Añjalīpaggahādevā, pupphapuṇṇaghaṭā tato.
91.
Naccakā devatāceva, tūriyavādaka devatā;
Ādāsagāhakā devā, pupphasākhā dharā tathā.
92.
Padumādigāhakā devā, aññe devā ca nekadhā;
Ratanagghiya panti ca, dhammacakkāna meva ca.
93.
Khaggadharādevapanti, devāpātidharā tathā;
Tesaṃ sīse pañcahatthā, gandhatelassa pūritā.
94.
Dukūlavaṭṭikā
Phalikagghiye catukkaṇṇe, ekeko ca mahāmaṇi.
95.
Suvaṇṇamaṇi muttānaṃ, rāsiyo vajirassa ca;
Catukkaṇṇesu cattāro, kathā’hesuṃ pabhassarā.
96.
Medavaṇṇakapāsāṇa, bhittiyaṃyeva ujjalā;
Vijjātā appitā āsuṃ, dhātugabbhevibhūsitā.
97.
Rūpakānettasabbāni, dhātugabbhe manorame;
Ghanakoṭṭi mahemassa, kārāpesi mahīpati.
98.
Kammādhiṭṭhāyako ettha, sabbaṃ saṃvidahi imaṃ;
Indagutto mahāthero, chaḷabhiñño mahāmatī.
99.
Sabbaṃ rājiddhiyā etaṃ, devatānañca iddhiyā;
Iddhiyā ariyānañca, asambādhaṃ patiṭṭhitaṃ.
100.
Niṭṭhantaṃ sugatañca pūjiyatamaṃ lokuttamaṃ nittamaṃ;
Dhātu tassa vicuṇṇitaṃ janahitaṃ āsiṃsatā pūjiya;
Puññaṃ taṃ samamicca’cecca matimā saddhāguṇalaṅkato;
Tiṭṭhantaṃ sugataṃ viya’ssa munino dhātu ca sambūjaye.
Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse
Dhātugabbharacano nāma
Tiṃsatimo paricchedo.